و حكمه : بايد دانست كه « ليت » از حروف مشبهة بالفعل است بنابراين حكم اعرابى آن نصب به اسم و رفع به خبر است : ل « إنّ ، أنّ ، ليت ، لكنّ ، لعلّ * كأنّ » عكس ما ل « كان » من عمل لكن فراء و بعضى از شاگردان او قائل هستند كه گاهى « ليت » به هر دوى اسم و خبر نصب مىدهد ، مانند قول شاعر : « . . . * يا ليت أيام الصبا رواجعا » « 1 » شاهد در نصب اسم « ايام » و خبر « رواجع » به واسطه « ليت » مىباشد و الف « رواجعا » الف اطلاق شعرى است . و هو محمول على حذف الخبر : مؤلف كتاب در رد استشهاد فراء و شاگردانش به اين شعر و عدم صحت قول به جواز نصب اسم و خبر به واسطه « ليت » مىگويد : « رواجع » خبر « ليت » نيست ، بلكه حال از فاعل فعل محذوف « أقبلت » است و كل اين جمله در محل رفع خبر « ليت » مىباشد كه در اين صورت معناى شعر اين گونه مىشود : « اى كاش ايام كودكى روى مىآورد در حالى كه آن ايام از بازگشت‌كنندگان بود » . قابل ذكر است كه در اينجا فعل « أقبلت » در تقدير گرفته مىشود و فعل « تكون » در تقدير نمىباشد به خلاف نظر كسايى كه « تكون » در تقدير مىگيرد و اسم آن را ضمير « هي » كه عايد به « أيام الصبا » است مىداند . قابل توجه است كه بنابراين قول « رواجعا » خبر آن فعل ناقص مىباشد كه فعل ناقص و اسم آن حذف شده است و خبر آن باقى مانده است . لكن اين قول صحيح نيست چون كثيرا وقتى خبر « كان » باقى مىماند و « كان » با اسم آن حذف مىشود كه قبل از آن « إن » يا « لو » شرطيه باشد ، چنان كه ابن مالك مىگويد : و يحذفونها و يبقون الخبر * و بعد « إن » و « لو » كثيرا ذا اشتهر بنابراين تا موارد صحيح ديگرى براى توجيه كلام وجود دارد ، كلام و عبارت حمل بر تركيب نادر نمىشود .

--> ( 1 ) - شرح شواهد المغني : 2 / 690 ، شرح أبيات مغني اللبيب : 5 / 164 ، الكتاب : 1 / 248 ، حاشية الصبان : 1 / 270 .